Ας ξεφύγουμε από τη θεωρία. Ας μιλήσουμε για τις εμπειρίες μας στο σεμινάριο που παρακολουθήσαμε στη Νίκαια την πρώτη εβδομάδα του Απριλίου. Ο τίτλος του ήταν «Motivate your students with growth mindset Feedback» (δηλαδή, ενεργοποιήστε τους μαθητές σας με ανατροφοδότηση αναπτυξιακής νοοτροπίας). Περιγράψαμε το θεωρητικό του υπόβαθρο στις προηγούμενες αναρτήσεις μας. Εδώ θα πούμε για απλές τεχνικές και ακόμη για εκείνες τις μικρές χρήσιμες πληροφορίες που μοιραζόμαστε μεταξύ μας οι εκπαιδευτικοί, αφού έχουμε δει στην πράξη ότι λειτουργούν. Κάναμε πολλές τέτοιες συζητήσεις με τους συναδέλφους από τη Γερμανία και με τη δασκάλα μας, τη κοσμογυρισμένη Νάταλι που δίδαξε σε πολλά σχολεία της Αυστραλίας, της Ευρώπης και της Αφρικής. Ας πάρουμε λοιπόν τα πράγματα από την αρχή.
Μια σειρά από φράσεις γραμμένες με μαρκαδόρο σε χαρτονένιες πινακίδες τράβηξε την προσοχή μας μπαίνοντας για πρώτη φορά στην αίθουσα του σεμιναρίου.
Schools are communicative places
Γνωστή, παμπάλαιη αλήθεια. Ναι, τα σχολεία είναι τόποι επικοινωνίας. Και στα διαλείμματα και στις ποικίλες δραστηριότητες και κατά την ώρα του μαθήματος, η ουσιαστική επικοινωνία όλων των μελών μιας σχολικής μονάδας είναι πολύ σημαντική παράμετρος επίτευξης των πολλαπλών στόχων της εκπαίδευσης.
Η δεύτερη φράση κάπως πιο «μυστηριώδης»: Less teaching, more learning.
Λιγότερη διδασκαλία, περισσότερη μάθηση, λοιπόν! Όχι βέβαια με την έννοια ότι ο εκπαιδευτικός θα διδάξει λιγότερο!! Το θέμα είναι πώς θα διδάξει, ώστε να μάθουν πιο αποτελεσματικά οι μαθητές του; Απλώς μιλώντας, εξηγώντας, μεταφέροντας τη γνώση σε μαθητές που ακούν παθητικά, ή παρέχοντας στους μαθητές του τη δυνατότητα να μάθουν μέσα από την προσωπική τους διερεύνηση του θέματος που διδάσκονται, την ενεργό συμμετοχή τους στην ομάδα; Όλοι γνωρίζουμε από προσωπική εμπειρία πως κατανοούμε καλύτερα, όχι αυτό που μας εξηγούν οι άλλοι, όσο καλά κι αν μας το εξηγούν, αλλά αυτό που κέντρισε το ενδιαφέρον μας, που μας δημιούργησε απορίες καθώς το ψάχναμε, που το συζητήσαμε με άλλους βλέποντάς το από πολλές οπτικές γωνίες.
Challenge to think, έγραφε η τρίτη πινακίδα.
Να μια πραγματικά ενδιαφέρουσα πρόκληση, από τον δάσκαλο στον μαθητή: Σε προ(σ)καλώ να σκεφτείς! Να σκεφτούμε όλοι μαζί! Υπάρχουν εδώ ερωτήματα που ζητούν απάντηση!
Η Νάταλι, μια πολύ έμπειρη εκπαιδευτικός με πολλές μεταπτυχιακές σπουδές και στιβαρή προσωπικότητα, μας υποδέχτηκε, κι εμάς και τους Γερμανούς «συμμαθητές» μας, φιλική και με πολλή όρεξη για δουλειά. Το μεγάλο τραπέζι στη μέση της αίθουσας ήταν γεμάτο με μαρκαδόρους, χαρτιά, χαρτόνια, ποικίλο υλικό. Με τον τρόπο του «φώναζε» κι εκείνο, «ελάτε να δουλέψουμε, έχουμε πολλά να πούμε και να μάθουμε».
Αφού γνωριστήκαμε, μιλήσαμε για τα σχολεία μας, τα ενδιαφέροντά μας, για τα εκπαιδευτικά συστήματα των χωρών μας και γενικότερα για την ευρωπαϊκή εκπαίδευση. Η Νάταλι αναφερόμενη στον τίτλο του σεμιναρίου μάς ρώτησε τι κατά τη γνώμη μας και σύμφωνα με όσα ξέρουμε σημαίνει growth mindset. Μάλιστα μας έδωσε να συμπληρώσουμε την παρακάτω “ρουτίνα”:
ΤΙ ΘΕΩΡΕΙΣ ΟΤΙ ΘΑ ΜΑΘΕΙΣ; ΤΙ ΕΜΑΘΕΣ ΤΕΛΙΚΑ;
| Θέμα διδασκαλίας | Mέχρι τώρα θεωρούσα… | Τώρα όμως ξέρω… |
| Growth Mindset Fixed Mindset |
Έπρεπε να συμπληρώσουμε τη μεσαία στήλη. Τη δεξιά στήλη θα την συμπληρώναμε την τελευταία μέρα του σεμιναρίου, ώστε να συγκρίνουμε τις γνώσεις μας στην αρχή (μεσαία στήλη) και στο τέλος (δεξιά στήλη) του σεμιναρίου.
BURNING QUESTIONS (ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΥ ΚΑΙΝΕ)
Αφού μας παρουσίασε τα βασικά σημεία (θεωρία, ορολογία) του θέματος, μας ζήτησε να γράψουμε σε χαρτάκια αυτοκόλλητα ερωτήσεις, τι θα θέλαμε να μάθουμε, τι μας κίνησε το ενδιαφέρον. Οι ερωτήσεις κολλήθηκαν σε ένα μεγάλο χαρτί στον τοίχο και ομαδοποιήθηκαν από τη δασκάλα μας, η οποία απάντησε σε όσες μπορούσε εκείνη την ώρα και μας υποσχέθηκε ότι στην πορεία του σεμιναρίου θα απαντηθούν όλες. Σκόπευε λοιπόν να στήσει το σεμινάριο γύρω από τις δικές μας ερωτήσεις.
ΠΙΝΑΚΕΣ ΑΠΟ ΧΑΡΤΙ: ΤΟ ΒΑΣΙΚΟ ΟΠΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΤΟΥ ΔΑΣΚΑΛΟΥ, ΠΑΝΤΑ ΕΠΙΚΑΙΡΟ
Την επόμενη μέρα η αίθουσα μας περίμενε με επιπλέον χαρτιά αναρτημένα στους τοίχους. Κατά τη διάρκεια του σεμιναρίου αυτά τα χαρτιά θα γέμιζαν σιγά-σιγά, αλλού με επισημάνσεις, αλλού με σημεία που πρέπει να προσέξουμε κι αλλού με αυτά που ήδη επεξεργαστήκαμε, ώστε να έχουμε στο οπτικό μας πεδίο διαρκώς την πρόοδο του σεμιναρίου.
ΤΑ ΤΑΜΠΕΛΑΚΙΑ
Αυτό που παρατηρήσαμε επίσης ήταν τα ταμπελάκια μας. Την προηγούμενη μέρα είχαμε γράψει τα ονόματά μας σε απλά διπλωμένα χαρτονάκια. Μάλιστα στην εσωτερική πλευρά τους είχαμε γράψει και βασικές πληροφορίες για τον εαυτό μας και τους στόχους μας.
Όλες τις επόμενες μέρες, το κάθε ταμπελάκι βρισκόταν σε διαφορετική θέση. Η Νάταλι μας χώριζε κάθε μέρα σε διαφορετικές ομάδες εργασίας, όπως εκείνη έκρινε. Όταν εμείς, σαν γνήσιοι «κακομαθημένοι» μαθητές θελήσαμε να καθίσουμε όπως την προηγούμενη μέρα (το γνωστό «γιατί, κυρία, μας αλλάζετε θέσεις;»), μας εξήγησε ότι θα ήθελε οπωσδήποτε να καθίσουμε με τη συγκεκριμένη διάταξη, γιατί έτσι θα πετυχαίναμε καλύτερα αποτελέσματα σ΄αυτό που είχε στον νου της να μας δείξει. Οπωσδήποτε στόχευε μεταξύ άλλων στο να συνεργαστούμε όλοι με όλους.
Η ΕΥΘΥΝΗ ΟΤΑΝ ΜΙΛΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΛΛΟΝ
Είχε έρθει η ώρα να παρουσιάσουμε τους εαυτούς μας, να γνωριστούμε καλύτερα. Η Νάταλι μας πρότεινε μια ενδιαφέρουσα δραστηριότητα: Να χωριστούμε σε ομάδες των δύο, να μιλήσει ο καθένας για τον εαυτό του στο «ζευγάρι» του και, στη συνέχεια, να παρουσιάσει στην «ολομέλεια» όχι τον εαυτό του, αλλά τον συνάδελφό του.
Αργότερα στο σχολείο δοκιμάσαμε να το εφαρμόσουμε στην τάξη. Ζητήθηκε από τα παιδιά ενός τμήματος να συζητήσουν με τον διπλανό τους στο θρανίο τις εντυπώσεις τους από κάποια δραστηριότητα και να παρουσιάσει ο καθένας την άποψη του άλλου. Διαπιστώθηκαν τα οφέλη αυτής της πρακτικής, αφού δόθηκε στα παιδιά η δυνατότητα να ακούσουν με προσοχή τον διπλανό τους, γνωρίζοντας πως στη συνέχεια θα έπρεπε να ανακοινώσουν στο τμήμα αυτά που θα τους έλεγε (ενεργητική ακρόαση). Αξίζει να πούμε ότι όλα τα παιδιά μίλησαν πολύ προσεκτικά και υπεύθυνα, θέλησαν να μεταφέρουν πιστά αυτά που άκουσαν. Δόθηκε επίσης στον εκπαιδευτικό η δυνατότητα να κάνει ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις σχετικά με τον τρόπο που αλληλεπιδρούν, συνεργάζονται και χειρίζονται τον λόγο οι μαθητές του.
THINK PAIR SHARE SQUARE
Επεξεργαστήκαμε ένα κείμενο με αυτή την παραλλαγή του THINK PAIR SHARE, η οποία δίνει τη δυνατότητα να εργαστεί το τμήμα ομαδικά, χωρίς να μετακινούνται θρανία για να δημιουργηθούν «τραπέζια εργασίας»: Αρχικά εργάζεται ο κάθε μαθητής με τον διπλανό του στο θρανίο και καταλήγουν σε κάποιες απαντήσεις. Στη συνέχεια η ομάδα διευρύνεται σε τετράδα, αφού καλούνται ανά δύο τα θρανία να ανταλλάξουν και να συζητήσουν τις απαντήσεις τους (για παράδειγμα το πρώτο με το δεύτερο, το τρίτο με το τέταρτο κ.λ.π). Η κάθε τετράδα πρέπει να καταλήξει σε κοινά συμπεράσματα που θα τα ανακοινώσει στην τάξη. Με αυτό τον τρόπο ο εκπαιδευτικός μπορεί πιο εύκολα να διαχειριστεί τον χρόνο και τις απαντήσεις των ομάδων στα πολυπληθή σχολικά τμήματα.
SPY TEACHER
«Δάσκαλος κατάσκοπος»; Δεν ακούγεται και τόσο καλό αυτό! Αυτό το σλογκανάκι όμως ήταν ένας ευφάνταστος τρόπος για να αποτυπώσουμε στο μυαλό μας τη συμπεριφορά του εκπαιδευτικού την ώρα που εργάζονται οι ομάδες: Να κινείται ανάμεσα στις ομάδες, να στέκεται πάνω από την καθεμία ακούγοντας τη συζήτηση και να παρεμβαίνει, αν κρίνει απαραίτητο, με διευκρινιστικές παρατηρήσεις.
ΕΣΥ ΤΙ ΛΕΣ;
Ένας πολύ καλός τρόπος ενεργοποίησης των μαθητών είναι να αξιολογούν οι ίδιοι τις δικές τους εργασίες. Όπως ακριβώς όλοι μας κάνουμε πότε- πότε έναν απολογισμό των πεπραγμένων μας για να δούμε πού «βρισκόμαστε», έτσι και τα παιδιά ωφελούνται, κάθε φορά που παρακινούνται να κρίνουν μόνα τους τις επιδόσεις τους. Ένα απλό τιπ:
Κατά τη διάρκεια μιας εργασίας στην τάξη, όταν ένας μαθητής ρωτήσει τη γνώμη μας για τη δική του μέχρι εκείνη τη στιγμή, ας μην βιαστούμε να την κρίνουμε, να την επαινέσουμε ή να κάνουμε υποδείξεις. Μπορούμε να τον ρωτήσουμε, καλύτερα, «Εσένα πώς σου φαίνεται; Σου αρέσει; Βλέπω ότι έχεις αμφιβολίες, μήπως θέλεις να το ξανακοιτάξεις;».
Ίσως πολλοί θυμόμαστε τους γονείς μας να μας απαντούν με παρόμοιο τρόπο στην ερώτηση «Πώς σου φαίνεται αυτό που έκανα;». Η απάντησή τους «Εσένα σου αρέσει; Αυτό έχει σημασία…» μας έβαζε πάντα σε τόσες σκέψεις…
ΕΙΚΟΝΕΣ (ΙΣΟΔΥΝΑΜΕΣ ΜΕ ΧΙΛΙΕΣ ΛΕΞΕΙΣ): ΜΙΑ ΠΟΛΥ ΚΑΛΗ ΑΦΟΡΜΗΣΗ
Πριν αρχίσουμε τη συζήτηση για την αξιολόγηση, προβληματιστήκαμε πάνω στην παρακάτω εικόνα:
Δεν είναι μια σπάνια εικόνα, την έχουμε δει συχνά και στο διαδίκτυο:
Ναι, βέβαια, σε αυτό το τεστ καλούνται όλοι οι μαθητές να εξεταστούν ισότιμα στο ίδιο θέμα. Θα διαγωνιστούν όμως πράγματι επί ίσοις όροις; Και τελικά πόσο δίκαιο είναι να ζητάς και από τη μαϊμού (η οποία προφανώς θα αριστεύσει) και από το χρυσόψαρο (το οποίο δεν μπορεί καν να βγει από τη γυάλα του και να πλησιάσει το δέντρο) να αξιολογηθούν σκαρφαλώνοντας το δέντρο;
Μας είχε δοθεί η ευκαιρία να μιλήσουμε για διαφοροποιημένη εξέταση. Σκεφτήκαμε τι άλλο θα μπορούσαν να ερωτηθούν το χρυσόψαρο ή ο ελέφαντας ή όποιος άλλος από αυτούς τους μαθητές έχει αντικειμενική αδυναμία να ανταποκριθεί στο θέμα του τεστ. Καταλήξαμε σε πολύ ενδιαφέρουσες προτάσεις:
- Περίγραψε το δέντρο. Πώς φαίνεται από τη δική σου οπτική γωνία;
- Σε τι θα μπορούσε να σου χρησιμεύσει το δέντρο;
- Πώς θα μπορούσε να είναι το δέντρο για να ανέβεις επάνω του; (τροφή για δημιουργική σκέψη)
Για άλλη μια φορά μια εικόνα λειτούργησε υπέροχα ως αφόρμηση για το θέμα μας.
ΡΟΥΤΙΝΕΣ ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ
Δώσαμε μεγάλη σημασία όλες τις μέρες του σεμιναρίου στην αξιολόγηση τύπου assessment, διαφορετική από την γνωστή μας αξιολόγηση- βαθμολόγηση των μαθητών. Με τη δεύτερη μετράμε τις επιδόσεις των μαθητών μας και τους βαθμολογούμε, ενώ με την πρώτη ελέγχουμε, ακόμη και κατά τη διάρκεια του μαθήματος, πώς ανταποκρίνονται οι μαθητές στη νέα γνώση, πώς προχωρά η εκπαιδευτική διαδικασία. Δεν παίρνουμε πληροφορίες μόνο για τους μαθητές, αλλά και για την εξέλιξη του μαθήματός μας, ώστε να κάνουμε τις απαραίτητες προσαρμογές.
Αναφερθήκαμε και στην αυτοαξιολόγηση, ως βασικό στοιχείο της assessement- αξιολόγησης, αλλά και της αυτονόμησης των μαθητών, αφού τους βοηθά να ελέγχουν οι ίδιοι την πρόοδό τους και να θέτουν στόχους με υπευθυνότητα.
Σε κάθε περίπτωση, μαθητές και καθηγητές χρειαζόμαστε ανατροφοδότηση, συλλογή δεδομένων για την εκπαιδευτική/μαθησιακή διαδικασία, ώστε να καθορίζουμε τα επόμενα βήματά μας. Και επειδή είναι σημαντικό η ανατροφοδότηση να είναι επαναλαμβανόμενη, οι ρουτίνες αποτελούν πολύτιμο εργαλείο, σύμμαχο του εκπαιδευτικού σ΄ αυτή την κατεύθυνση.
Εκτός από την πρώτη ρουτίνα (την οποία συμπληρώσαμε στην αρχή και στο τέλος του σεμιναρίου) είδαμε κι άλλα υποδείγματά τους, αρκετά ενδιαφέροντα και αποτελεσματικά, που μπορούν να εφαρμόζονται τακτικά, ας πούμε σε εβδομαδιαία βάση. Η βασική τους φιλοσοφία είναι να γράψουν τα παιδιά κάτι στο οποίο έγιναν καλύτερα αυτή την εβδομάδα (στόχος που πέτυχαν) και κάτι που θα επιδιώξουν την επόμενη εβδομάδα (νέος στόχος). Κάποιες είναι πολύ ευρηματικές:
Traffic lights (φωτεινοί σηματοδότες)
Υπάρχουν πολλοί τρόποι εφαρμογής. Εμείς επιλέξαμε αυτόν του δεξιού πίνακα:
ΚΟΚΚΙΝΟ ΦΑΝΑΡΙ: Κάτι που θα σταματήσω να εφαρμόζω, με βάση αυτά που έμαθα.
ΚΙΤΡΙΝΟ ΦΑΝΑΡΙ: Κάτι που θα συνεχίσω να εφαρμόζω, με βάση αυτά που έμαθα.
ΠΡΑΣΙΝΟ ΦΑΝΑΡΙ: Κάτι που θα εφαρμόζω από εδώ και πέρα, χάρη σε αυτά που έμαθα.
2 stars and a wish (2 αστέρια και μια ευχή)
Τα δύο αστέρια είναι στόχοι που επιτεύχθηκαν και η ευχή μια άμεση επιδίωξη για το επόμενο χρονικό διάστημα.
Εφαρμόστηκε σε τμήματα της Δευτέρας στο τέλος της προηγούμενης χρονιάς, με λίγο διαφορετικό τίτλο για να ταιριάζει στο γνωστό παλιό τραγούδι: «ένα αστέρι… και μιαν ευχή…». Τα παιδιά ανταποκρίθηκαν με ενδιαφέρον και ευχαρίστηση.
ΜΙΑ ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΦΙΛΟΛΟΓΟΥΣ (ΚΑΙ ΟΧΙ ΜΟΝΟ…)
Την τρίτη μέρα του σεμιναρίου εφαρμόσαμε έναν τρόπο για να επεξεργαστούμε ένα κείμενο μέσα στην τάξη ομαδικά.
- Χωρισμένοι σε ομάδες πήραμε στα χέρια μας το κείμενο με τίτλο «Έπαινος ή ενθάρρυνση».
- Μετά την ανάγνωση και κατανόηση του κειμένου, η κάθε ομάδα έπρεπε να συμπληρώσει το ακόλουθο φύλλο εργασίας/ρουτίνα (το ίδιο φύλλο μπορεί να δοθεί και για άλλα κείμενα).
| ΛΕΞΗ – ΦΡΑΣΗ – ΠΡΟΤΑΣΗ Ρουτίνα για την κατανόηση της ουσίας ενός κειμένου |
| Μία λέξη που τράβηξε την προσοχή σου ως πολύ σημαντική: |
| Μία φράση που σε συγκίνησε/αποτυπώθηκε στο μυαλό σου: |
| Μία πρόταση που θεωρείς ότι αποδίδει τη βασική ιδέα του κειμένου: |
Κάθε ομάδα έπρεπε να καταλήξει σε μία λέξη, μία φράση, μία πρόταση. Όμως κρατήθηκαν στο πρόχειρο και οι άλλες που είχαν προταθεί, αλλά δεν προτιμήθηκαν.
Η διαδικασία συνεχίζεται ως εξής:
- Ο εκπαιδευτικός γράφει στο δικό του φύλλο εργασίας (μπορεί να το έχει στον διαδραστικό ή απλώς να γράψει τα τρία βασικά σημεία του στον πίνακα) τις λέξεις/φράσεις/προτάσεις των ομάδων, με τη σειρά που τις συναντάμε στο κείμενο. Αν κρίνει ότι χρειάζεται, μπορεί να ζητήσει και αυτές που σημειώθηκαν στο πρόχειρο, αλλά και να προτείνει κάποια δική του.
- Στη συνέχεια μπορεί να ζητήσει να διατυπωθούν με διαφορετικό τρόπο οι απαντήσεις, και τελικά να προχωρήσουν οι μαθητές του στη σύνταξη κειμένου συνοπτικής απόδοσης του περιεχομένου.
Όταν εφαρμόστηκε αυτή η δραστηριότητα σε τμήμα του σχολείου, αποδείχτηκε ότι πράγματι κινητοποίησε όλα τα παιδιά, χάρη στον ομαδοσυνεργατικό της χαρακτήρα, αλλά και λόγω των απλών και εύληπτων οδηγιών.
ΚΑΡΤΕΣ ΕΝΔΥΝΑΜΩΣΗΣ
Την τελευταία μέρα του σεμιναρίου συνοψίσαμε όλα όσα μας είχαν απασχολήσει, αλλά εστιαστήκαμε και στη θετική ανατροφοδότηση των εκπαιδευτικών. Το έργο μας δεν είναι εύκολο και, εννοείται, χρειαζόμαστε κι εμείς ενθάρρυνση! Υπέροχες οι Κάρτες Ενδυνάμωσης, με θετικούς χαρακτηρισμούς!
Πώς τις χρησιμοποιήσαμε;
Όλοι διηγηθήκαμε από μια δύσκολη περίσταση που μας προέκυψε στο σχολείο, την οποία αντιμετωπίσαμε επιτυχώς. Ύστερα από κάθε ιστορία, οι υπόλοιποι σκεφτόμασταν ποιες θετικές ιδιότητες επέδειξε ο συνάδελφος στη συγκεκριμένη περίσταση και τοποθετούσαμε τις αντίστοιχες κάρτες γύρω από το ταμπελάκι με το όνομα του.
Πραγματικά είναι τόσο αναζωογονητικό το συναίσθημα που νιώθεις, όταν ομότεχνοι εκφράζονται θετικά για σένα και σου δείχνουν κάποια δυνατά σημεία σου!