Έτος ίδρυσής της Πορτογαλίας θεωρείται το 1143, έτος κατά το οποίο, ο πρώτος βασιλιάς της, Δον Αφόνσο Ενρίκες (D. Afonso Henriques) κήρυξε στην πόλη Γκιμαράες την ανεξαρτησία της από τα ισπανικά βασίλεια της Καστίλης και της Λεόν. Έκτοτε το Γκιμαράες θεωρείται το «λίκνο» του πορτογαλικού έθνους. Δεύτερη μεγαλύτερη πόλη, μετά την πρωτεύουσά της τη Λισαβόνα, είναι το Πόρτο, πόλη ξεχωριστής σημασίας, αφού από το λατινικό της όνομα, Portus Cale, προήλθε η ονομασία ολόκληρης της χώρας.
Σημαντικά ευρήματα δείχνουν ότι πολιτισμοί είχαν αναπτυχθεί στην περιοχή ήδη από την απώτατη παλαιολιθική εποχή (βραχογραφίες στη Côa Valley).
Οι ιστορικοί έχουν αποδείξει ότι η πορτογαλική πρωτεύουσα είναι τουλάχιστον τέσσερις αιώνες παλαιότερη από την ίδια τη Ρώμη, αφού λόγω της εξαιρετικής τοποθεσίας της οι Φοίνικες εγκαταστάθηκαν σε αυτό που σήμερα γνωρίζουμε ως Λισαβόνα, ήδη από το 1200 π.Χ.
Εκτός από τους Φοίνικες τα παράλια της χώρας είχαν αποικισθεί από Έλληνες και Καρχηδόνιους. Ύστερα από σκληρή αντίσταση κατακτήθηκε από τους Ρωμαίους, οι οποίοι την είχαν ονομάσει «επαρχία της Λουσιτανίας», στη συνέχεια από τους Βησιγότθους και αργότερα από τους Σαρακηνούς.
Το 868 ο Βίμαρα Πέρες επανέκτησε το Πορτουκάλε (σημερινό Πόρτο) και ίδρυσε την Κομητεία της Πορτογαλίας, η οποία υπαγόταν στο Βασίλειο της Λεόν μέχρι το 1143, που ανακηρύχτηκε η ανεξαρτησία της.
Στο τέλος του 13ου αιώνα, ο βασιλιάς Δον Ντινίς (D. Dinis) ίδρυσε το καταξιωμένο Πανεπιστήμιο της Κοΐμπρα, ένα από τα αρχαιότερα στην Ευρώπη.
Λίγο αργότερα θα ανοίξει ένα από τα σημαντικότερα κεφάλαια της πορτογαλικής ιστορίας, όταν φιλόδοξοι μονάρχες, θα δουν στον ωκεανό τη μεγάλη ευκαιρία για να μεγαλώσουν τη χώρα.
Ήταν η εποχή των ανακαλύψεων και ξεκινούσε μια από τις μεγαλύτερες περιπέτειες της ανθρωπότητας. Η αρχή έγινε με τον οραματιστή Ερρίκοτον Θαλασσοπόρο (Infante D. Henrique). Κατά τη διάρκεια του 14ου , 15ου και 16ου αιώνα οι πορτογαλικές καραβέλες έπλευσαν μέχρι την Αφρική, την Μακρινή Άπω Ανατολή και τα βάθη της νότιας αμερικανικής ηπείρου. Το μικρό βασίλειο της Πορτογαλίας εξελίχθηκε σε μεγάλη ναυτική και αποικιοκρατική δύναμη. Οι ανακαλύψεις έφεραν οικονομική ευμάρεια σηματοδοτώντας την πορτογαλική Αναγέννηση. «Στην Πορτογαλία μαζεύτηκαν σοφοί και μισθοφόροι, επιστήμονες και ζωγράφοι, έμποροι και ποιητές, σκλάβοι και πρίγκιπες» (Πρεσβεία της Πορτογαλίας στην Ελλάδα).
Όμως το 1580 και για 60 χρόνια η Πορτογαλία έχασε την ανεξαρτησία της και βρέθηκε κάτω από την ηγεμονία της Ισπανών βασιλέων. Οι περισσότερες αποικίες των Πορτογάλων πέρασαν τότε στα χέρια της Ολλανδίας, που εξελισσόταν σε μεγάλη ναυτική και εμπορική δύναμη, με αποτέλεσμα τον μαρασμό της Πορτογαλικής οικονομίας.
Την ανεξαρτησία τους απέκτησαν πάλι οι Πορτογάλοι το 1640, όταν επαναστάτησαν εναντίον των Ισπανών με την ευκαιρία της επανάστασης της Καταλονίας. Οι προστριβές με τους Ισπανούς συνεχίστηκαν εξαιτίας των αποικιών.
Στις αρχές του 19ο αιώνα, στην περιοχή εισέβαλαν τα στρατεύματα του Ναπολέοντα. Τότε ο βασιλιάς και η αυλή του μετακόμισαν στη Βραζιλία και επέστρεψαν 13 χρόνια αργότερα σε μια χώρα αποδυναμωμένη από τόσα χρόνια πολέμου.
Φτάνοντας στον 20ό αιώνα, η χώρα μαστίζεται από οικονομική αστάθεια, πολιτικές ταραχές, μεγάλο μεταναστευτικό ρεύμα προς την Αμερική και τις Αφρικανικές αποικίες.
Το 1910 η βασιλεία ανατρέπεται και η χώρα ανακηρύσσεται προεδρική δημοκρατία. Όμως το 1926 η «νεαρή» δημοκρατία ανατρέπεται από τον δικτάτορα Αντόνιο ντι Ολιβέιρα Σαλαζάρ, ο οποίος επιβάλλει ένα εξαιρετικά αυταρχικό καθεστώς, που επιβίωσε για σαράντα οκτώ χρόνια.
Κάτω από τη διακυβέρνησή του ως το 1974, η Πορτογαλία διεξήγαγε πολέμους στις αποικίες που της είχαν απομείνει, με υψηλό οικονομικό και έμψυχο κόστος: το 25% της Πορτογαλικής νεολαίας υπηρετούσε στις ένοπλες δυνάμεις με πολλούς από αυτούς να μην επιστρέφουν ποτέ στα σπίτια τους, ενώ η χώρα ήταν από τις πιο φτωχές στην Ευρώπη. Πλήθος Πορτογάλων μετανάστευαν για να σωθούν από τη στράτευση, τη φτώχεια και την καταπίεση.
Στις 25 Απριλίου 1974, η “Επανάσταση των Γαρυφάλλων” επανέφερε την ελευθερία και τη δημοκρατία στους Πορτογάλους και έβαλε ένα τέλος στην παλαιά αποικιακή αυτοκρατορία, αποδίδοντας στις αποικίες την ανεξαρτησία τους.
Μετά από μια περίοδο εσωστρέφειας, η Πορτογαλία στράφηκε προς την Ευρώπη. Το 1986 η χώρα εντάχθηκε στην Ε.Ο.Κ. και το 1999 μπήκε στη ζώνη του ευρώ. Οι Πορτογάλοι είναι ένθερμοι οπαδοί της δημιουργίας μιας καινούργιας Ευρώπης, χωρίς, όμως να ξεχνάνε την ιστορία, το χαρακτήρα και τις παραδόσεις τους.