Ως ένα από τα σημαντικά κέντρα της μεσαιωνικής Πορτογαλίας, η Santarém προικίστηκε με πλήθος δημόσιων κτηρίων. Θεωρείται «πρωτεύουσα του πορτογαλικού γοτθικού».
Για την επιβλητικότητα και τον διάκοσμό του ξεχωρίζει ο ναός της Θείας Χάριτος (Igreja da Graça), στον οποίο είναι θαμμένος ο Πέδρο Άλβαρες Καμπράλ, ο εξερευνητής που ανεκάλυψε τη Βραζιλία το 1500.
Επισκεφτήκαμε μια από τις πιο παλιές εκκλησίες, την εκκλησία του S. João de Alporão. Στην παλαιότητά της οφείλει και το ιδιαίτερο αρχιτεκτονικό της στυλ, με στοιχεία του μεσαιωνικού γοτθικού και του αρχαιότερου ρομανικού ρυθμού. Ενσωματωμένη στα τείχη της πόλης, χτίστηκε τον 12ο αιώνα δίπλα σε μία από τις πύλες της, στον κύριο δρόμο πρόσβασης στην ακρόπολη. Την πύλη πλαισίωναν το καμπαναριό της εκκλησίας και ένας αμυντικός πύργος ο οποίος τον 15ο αιώνα μετατράπηκε σε ρολόι.
Η εκκλησία πέρασε πολλές περιπέτειες, καθώς ο χρόνος στάθηκε αμείλικτος απέναντί της. Σήμερα έχει αποκατασταθεί και λειτουργεί ως Κέντρο Αρχαιολογίας και Τέχνης του Δημοτικού Μουσείου της Σανταρέμ.
Η πύλη και το καμπαναριό της εκκλησίας κατεδαφίστηκαν τον 17ο αιώνα, παρέμεινε όμως ο πύργος, ο οποίος ανακαινίστηκε και σήμερα λειτουργεί ως Μουσείο του Χρόνου.
ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ
(Πύργος του Ρολογιού ή Torre das Cabaças ή Cabaceiro)
Στους τρεις ορόφους του Μουσείου, ο επισκέπτης καλείται να κάνει ένα ταξίδι στο χρόνο και τη μέτρησή του.
Στον 1ο όροφο, τον επισκέπτη προϋπαντά η ρήση που χρησιμοποιούσε ο Βολταίρος, για να αναδείξει τη συμμετρία και την αρμονία του σύμπαντος: «Ο Ήλιος είναι το μεγάλο ρολόι του κόσμου». Αναφέρεται στην εποχή που μετρούσαν τον χρόνο μέσω της παρατήρησης των αστεριών.
Ο 2ος όροφος αναφέρεται στην εποχή που η μέτρηση του χρόνου έγινε μηχανική και προλογίζεται από τη φράση του ιστορικού συγγραφέα Lewis Mumford «Η βασική μηχανή της σύγχρονης βιομηχανικής εποχής δεν είναι η ατμομηχανή, αλλά το μηχανικό ρολόι».
Τέλος στον 3ο όροφο, που λειτουργεί ως παρατηρητήριο, η ρήση της Marguerite Yourcenar μας προσκαλεί από την κορυφή του πύργου να διαπιστώσουμε πώς η “Ώρα, αυτός ο μεγάλος γλύπτης”, σημάδεψε και σμίλεψε την Santarém.
Ο θρύλος του Πύργου του ρολογιού ή Πύργου των Κολοκυθιών
Η παράξενη ονομασία του οικοδομήματος (Torre das Cabaças σημαίνει Πύργος των Κολοκυθιών), οφείλεται στα πήλινα αγγεία (κολοκύθες) που κάποτε χρησίμευαν ως ενισχυτές του ήχου της καμπάνας. Όμως ένας δημοφιλής μύθος της περιοχής έχει μια διαφορετική, πιο ενδιαφέρουσα άποψη. Τον παραθέτουμε όπως τον ακούσαμε από τις συναδέλφους μας στην Santarém:
Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του βασιλιά Μανουήλ Α’, ο πληθυσμός της πόλης ζήτησε να κατασκευαστεί ένας πύργος ρολογιού, για να μπορούν να υπολογίζουν τον χρόνο. Ο βασιλιάς δέχτηκε και μάλιστα έδωσε ένα χρηματικό ποσό στο δημοτικό συμβούλιο για να προχωρήσει στην κατασκευή του. Διορίστηκαν οκτώ σύμβουλοι για να διαχειριστούν το έργο και, μόλις αυτό ολοκληρώθηκε, προσκάλεσαν τον βασιλιά να έρθει να το θαυμάσει. Όμως ο βασιλιάς δυσαρεστήθηκε πολύ με το αποτέλεσμα και θεώρησε ότι το δημόσιο χρήμα είχε κατασπαταληθεί. Έτσι, διέταξε να τοποθετηθούν στην κορυφή του πύργου, στον σιδερένιο σκελετό όπου κρέμεται η καμπάνα, οκτώ κολοκύθες, που συμβόλιζαν τα οκτώ κούφια κεφάλια των υπεύθυνων για τον Πύργο.
