Όλοι γνωρίζουμε πόσο σημαντική είναι για τη ζωή μας η ικανότητα να εκφραζόμαστε σωστά μέσα από τον γραπτό λόγο. Πρώτα πρώτα για λόγους πρακτικούς/λειτουργικούς:
- Είναι απαραίτητο για την επαγγελματική μας ανέλιξη. Θα χρειαστεί να γράψουμε βιογραφικά σημειώματα, περιλήψεις σημαντικών εγγράφων…
- Είναι απαραίτητο για την καθημερινότητά μας: αιτήσεις, αλληλογραφία, σημειώσεις…
Όμως πέρα από την πρακτική πλευρά της ζωής υπάρχει και η ανάγκη μας για αποτελεσματική επικοινωνία με τους άλλους:
- Θέλουμε να εκφράσουμε τα συναισθήματα μας, να εξωτερικεύσουμε τον ψυχικό μας κόσμο.
- Θέλουμε να μοιραζόμαστε τις σκέψεις μας με άλλους ανθρώπους, χωρίς τον κίνδυνο να μας παρεξηγήσουν, επειδή δεν εκφραστήκαμε εύστοχα.
Όταν μάλιστα καταγράφουμε τα συναισθήματά και τις σκέψεις μας για να τα μοιραστούμε με άλλους, τότε νιώθουμε ότι εκθέτουμε στην κριτική τους ένα πολύ σημαντικό κομμάτι του εαυτού μας, την ίδια την ψυχή μας. Τα κείμενά μας αποτελούν προέκταση του εαυτού μας, επομένως η αποδοχή τους από τους άλλους είναι πολύ σημαντική για τα συναισθήματα και την αυτοεκτίμησή μας.
Τα τελευταία χρόνια λέγεται συχνά ότι τα παιδιά αποφεύγουν πια να γράφουν κείμενα και γι’ αυτό δεν ξέρουν να γράφουν σωστά. Αυτό όμως δεν είναι αλήθεια. Βεβαίως και γράφουν, μόνο που γράφουν με διαφορετικό τρόπο και διαφορετικά κείμενα από εμάς, αφού οι τρόποι γραφής αλλάζουν με τον χρόνο και προσαρμόζονται στις τεχνολογικές εξελίξεις και τις εκάστοτε επικοινωνιακές ανάγκες.
Κάποτε γράφαμε επιστολές και ευχετήριες κάρτες , τώρα γράφουμε μέιλς και μηνύματα στο κινητό.
Τα παιδιά μας, η γενιά του διαδικτύου και των «έξυπνων» τηλεφώνων, είναι συνηθισμένα να γράφουν μικρά, συνοπτικά κειμενάκια και να δηλώνουν τα συναισθήματα και τις διαθέσεις τους με απλουστευτικά σύμβολα, όπως φατσούλες, φωτογραφίες και σκίτσα. Ζουν σε έναν κόσμο από οθόνες που αναβοσβήνουν, ηλεκτρονικούς ήχους και μικρά κείμενα, με τα οποία λέγονται τα απολύτως απαραίτητα. Δεν έχουν αναπτύξει την ικανότητα να εστιάζονται σε ένα θέμα για πολύ ώρα, γι΄αυτό δυσκολεύονται να γράψουν εκτεταμένα κείμενα, στα οποία θα πρέπει να αναλύσουν τις σκέψεις τους και να αφηγηθούν γραπτώς ή προφορικώς ολοκληρωμένες ιστορίες με αρχή, μέση, τέλος και ρεαλιστικούς χαρακτήρες.
Επιπλέον τα παιδιά περιστοιχίζονται από τόσο πολλές εικόνες, τα πάντα γύρω τους είναι οπτικοποιημένα. Δεν εξασκούν λοιπόν τη φαντασία τους αφού δεν χρειάζεται να την χρησιμοποιήσουν για να σχηματίσουν δικές τους εικόνες.
Όμως, όσο κι αν οι τρόποι γραφής αλλάζουν με τον χρόνο, παραμένει σταθερή η ανάγκη να εκφράζεται κάποιος με σαφήνεια και πληρότητα και να διαμορφώνει το κείμενό του σύμφωνα με την περίσταση, το πρόσωπο προς το οποίο απευθύνεται και τις γενικότερες επικοινωνιακές συνθήκες.
Μάλιστα στις μέρες μας η ανάγκη αυτή έχει γίνει ακόμη πιο επιτακτική, αφού πολλά κείμενα δημοσιοποιούνται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και αυτό σημαίνει ότι οι συγγραφικές ικανότητες των συντακτών τους κρίνονται από πολλούς, άγνωστους, και ίσως επιπόλαιους ή και κακοπροαίρετους κριτές.
Κι εδώ ακριβώς έρχεται το σχολείο να διαδραματίσει τον πολύ σημαντικό ρόλο του, αφού ένας από τους κυριότερους στόχους του είναι η ανάπτυξη των λεκτικών και συγγραφικών δεξιοτήτων των μαθητών. Το θεατρικό παιχνίδι, ως εκπαιδευτικό εργαλείο, μπορεί να αποδειχτεί πολύτιμος βοηθός του εκπαιδευτικού στην επίτευξη αυτού του στόχου.
Πολλές φορές τα παιδιά παραπονιούνται πως «δεν ξέρουν τι να γράψουν, δεν έχουν ιδέες», ή πως «έχουν κάποιες ιδέες, αλλά δυσκολεύονται να αρχίσουν». Τα εμπόδια αυτά μπορούν να ξεπεραστούν με τις κατάλληλες θεατρικές τεχνικές που θα δώσουν στα παιδιά ερεθίσματα και θα κινητοποιήσουν τη σκέψη και το συναίσθημά τους. Το ενδιαφέρον τους κεντρίζεται, η δημιουργικότητά τους αυξάνεται και σύντομα αρχίζουν να ανταλλάσσουν πληροφορίες και ιδέες.
Ας εξετάσουμε τρία χαρακτηριστικά παραδείγματα.
1ο παράδειγμα: Τα παιδιά καλούνται να γράψουν κείμενο με θέμα:
«Γράψτε ένα γράμμα σε έναν φίλο σας που σκοπεύει να εγκαταλείψει το σχολείο, με το οποίο θα τον συμβουλεύετε να αλλάξει γνώμη και να το συνεχίσει».
Υπάρχουν λεπτομέρειες που θα πρέπει να διερευνηθούν, προκειμένου να αποφασιστεί τόσο το περιεχόμενο όσο και το ύφος του κειμένου:
Γιατί ο φίλος μου θέλει να εγκαταλείψει το σχολείο; Τι σκοπεύει να κάνει στη συνέχεια; Πόσο στενή είναι η φιλία μου με εκείνον; Πόσο σημαντική είναι για εκείνον η γνώμη μου; Γιατί του γράφω επιστολή αντί να του τηλεφωνήσω;
Αυτά τα ερωτήματα μπορούν να διερευνηθούν με παιχνίδι ρόλων: Δύο παιδιά θα παραστήσουν τους δύο φίλους και θα μιλήσουν τηλεφωνικώς για το θέμα που τους απασχολεί. Μέσα από τον διάλογό τους η ομάδα θα τροφοδοτηθεί με πολλές ιδέες και στη συνέχεια θα προχωρήσει στη σύνταξη των κειμένων/του κειμένου της.
2ο παράδειγμα:
«Γράψτε έναν απλό τουριστικό οδηγό που θα περιέχει τα σημαντικότερα αξιοθέατα της πόλης σας».
Προκύπτουν τα ερωτήματα: Θα γράψω για φυσικές ομορφιές, για αρχαιολογικά μνημεία, για χώρους διασκέδασης; Θα επεκταθώ σε δραστηριότητες, θα προτείνω εστιατόρια, πολιτιστικές εκδηλώσεις; Σε ποιας ηλικίας τουρίστες απευθύνομαι, ώστε να προσαρμόσω το ύφος του γραπτού μου; Απευθύνομαι σε Έλληνες ή σε ξένους;
Για να διερευνηθούν τα ερωτήματα μπορούμε να «στήσουμε» έναν διάλογο ανάμεσα σε έναν υπάλληλο που δίνει τουριστικές πληροφορίες και έναν επισκέπτη από το εξωτερικό.
3ο παράδειγμα:
«Γράψτε ένα κείμενο για το επάγγελμα που θα θέλατε να ασκήσετε στο μέλλον.»
Θα πρέπει να διερευνηθούν τα θετικά και τα αρνητικά του επαγγέλματος, τα προσόντα που πρέπει να έχει κάποιος για να το ασκήσει, τα κριτήρια βάσει των οποίων έγινε η επιλογή του συγκεκριμένου επαγγέλματος.
Εδώ η διερεύνηση μπορεί να γίνει με συνέντευξη: κάποιος από την ομάδα (κατά πάσα πιθανότητα ο καθηγητής) υποδύεται έναν κύριο που ασκεί αυτό το επάγγελμα και οι υπόλοιποι του θέτουν ερωτήσεις.
Οι τεχνικές του δράματος παρέχουν σημαντική βοήθεια σε όλα τα παιδιά που προσπαθούν να βελτιώσουν τα γραπτά τους, η συμβολή τους όμως γίνεται καταλυτική στην περίπτωση των παιδιών που δεν έχουν εμπιστοσύνη στις συγγραφικές τους ικανότητες και φοβούνται την αποτυχία. Τα παιδιά αυτά απαλλάσσονται από το άγχος τους, αφού η σύνταξη του κειμένου είναι συνεργατική και η ευθύνη για την ποιότητα του γραπτού συλλογική. Μέσα από την ασφάλεια της ομάδας, και την αλληλεπίδραση των μελών της απελευθερώνεται η δημιουργικότητα του κάθε μαθητή και χρησιμοποιείται για τον κοινό σκοπό: το κείμενό τους.
Το κείμενο βασίστηκε στο βιβλίο των Patrice Baldwin και Rob John Inspiring writing through drama – creative approaches to teaching ages 7-16-Continuum International Pub. Group (2012) το οποίο μας παρουσιάστηκε στο σεμινάριο της Σεβίλης. Τεχνικές από το βιβλίο εφαρμόσαμε στην πράξη και διαπιστώσαμε την αποτελεσματικότητά τους.